Internet jest obecnie miejscem, w którym znajdziemy mnóstwo informacji na każdy temat. Niestety niesie to za sobą ryzyko, że nie zawsze trafimy na rzetelne źródło, a cenne z pozoru porady okażą się ułudą.
Panuje dziwny i niepokojący trend na szukanie sensacji, szokowanie, podnoszenie błędnych twierdzeń do rangi faktów, aby zebrać jak największy posłuch.
Pułapce ulegają nie tylko osoby niezwiązane z tematem żywienia, ale także sami dietetycy. Klasykiem jest już przecież dieta bezglutenowa jako lek na wszystko.
Do rangi dyskusji XXI wieku urosła także choroba Hashimoto i zalecenia dietetyczne, które miałyby zmniejszyć dolegliwości lub nawet wyleczyć całkowicie pacjenta.
Prześledźmy zatem najczęściej powtarzanie założenia, spróbujmy odpowiedzieć na pytanie, czy rzeczywiście mają sens, a jeśli nie, to co powinniśmy w takim razie czynić?
Spis Treści
Oszukany układ odpornościowy?
Hashimoto to limfocytarne zapalenie tarczycy o podłożu autoimmunologicznym. Oznacza to, że nieprawidłowo pobudzone komórki odpornościowe zaczynają atakować tarczycę, doprowadzając stopniowo do jej niszczenia i dawania objawów niedoczynności.
Pojawia się zatem pytanie, czy układ immunologiczny możemy z powrotem naprowadzić na właściwe tory? [1]
Wśród przyczyn schorzenia upatruje się m.in. czynników stresogennych, papierosów, alkoholu czy zakażeń wirusowych. Dokładna etiologia nie jest jednak znana.
Obecnie, dzięki coraz większej wiedzy na temat mikrobiomu jelitowego uważa się, że stan eubiozy (prawidłowy stan mikrobioty) może hamować nadmierne pobudzenie układu odpornościowego i zmniejszać stan zapalny.
Warto wiedzieć
Na bakterie przewodu pokarmowego możemy wpływać m.in. dietą, a tym samym zmniejszać ryzyko choroby. Nie mniej jednak czynniki genetyczne również mają swoje miejsce wśród przyczyn, a na te niestety nie mamy zbytniego wpływu [1].
Dieta jako element, a nie wyłączna terapia!
Prawidłowe żywienie ma ogromne znaczenie niemal w każdej chorobie, a Hashimoto nie jest wyjątkiem. Słychać jednak głosy, jakoby dieta wystarczyła w skutecznym leczeniu, a z leków można by zupełnie zrezygnować.
Niestety tutaj także nie ma odstępstw: lek, lewotyroksyna, musi być stosowany i nie jest to żadna „zmowa koncernów farmaceutycznych”.
Jest on analogiem tyroksyny, hormonu tarczycy i jego zadaniem jest wyrównanie poziomu pozostałych hormonów, wydzielanych przez narząd. W ten sposób niwelujemy objawy niedoczynności tarczycy [2].
Działanie tarczycy – klucz do sukcesu
Aby lepiej prześledzić konieczność włączenie do diety jednych, a wykluczenia innych związków, przyjrzyjmy się przemianom hormonów tarczycy. W chorobie Hashimoto obserwuje się zmniejszony ich poziom [1].
Hormon TSH, produkowany przez przysadkę mózgową, stymuluje uwalnianie trijodotyroniny (T3) i tyroksyny (T4) z tyreoglobuliny (TG), ponadto powstają one też z tyrozyny pod wpływem działania tyreoperoksydazy.
Aby synteza przebiegła pomyślne potrzebny jest jod oraz żelazo, które warunkuje prawidłowość reakcji enzymatycznej. Mało tego, tyroksyna może powstać z trijodotyroniny. Reakcję tę katalizuje dejodynaza, a wydajność procesu zwiększa obecność selenu [1].
W chorobie Hashimoto obserwuje się zwiększone stężenie TSH, a zmniejszone – T4 i T3 [1].
Jod, selen, żelazo – suplementować, czy nie?
Mamy zatem trzy pierwiastki, które wspomagają funkcjonowanie tarczycy. Jednak nie należy wpadać w zbytni hurraoptymizm, bowiem istnieje cienka granica między tym, co pomoże, a tym, co zaszkodzi. Kluczem do sukcesu będzie dobrze zbilansowana dieta, która dostarczy wszystkich wymienionych składników [3].
Niedobory jodu występują rzadko, ze względu na jodowanie soli w naszym kraju. Oczywiście nie można przesadzać z jej podażą (maksymalnie 5 g soli dziennie), ale niewielkie ilości w zupełności wystarczą. Do tego dochodzą również ryby [3].
Selen znajdziemy m.in. w mięsie, zbożach, suchych strączkowych i rybach. Zapotrzebowanie wynosi 55 ug i dawki tej nie należy przekraczać (podaż powyżej 200 ug jest toksyczna) [3,4,5]
Żelazo znajdziemy w wielu produktach, ale to najlepiej przyswajalne dostarczymy wraz z mięsem. Do potraw warzywnych dodajmy nieco witaminy C, co zwiększy wchłanianie pierwiastka. Pamiętajmy również, że kobiety potrzebują tego związku więcej [3,5]
Akutalizacja
Jeżeli szukasz suplementu, który wesprze Twój organizm w walce z Hashimoto, to polecam sprawdzić Thyrolin, ale ostrzegam, że produkt ten do najtańszych nie należy.
Dieta bezlaktozowa i bezglutenowa
Te dwie diety eliminacyjne to prawdziwy klasyk wśród zaleceń przy Hashimoto. Powiedzmy sobie jasno: dieta z eliminacją laktozy powinna być wprowadzona tylko u osób z jej nietolerancją.
Dieta bezglutenowa z kolei jest przeznaczona dla osób z celiakią, alergią na gluten i nieceliakalną, niealergiczną nadwrażliwością na gluten. Wykluczenie lub potwierdzenie wymienionych schorzeń ma miejsce w ramach ściśle określonego protokołu i badań pod kontrolą lekarza. Internetowe poradniki takiej mocy nie mają [3,5].
Ale coś w tym musi być, że często osoby cierpiące na Hashimoto, po eliminacji laktozy lub glutenu czują się lepiej. I istotnie jest!
Choroby autoimmunologiczne lubią współwystępować, dlatego u osób z Hashimoto często stwierdza się również celiakię. W takim przypadku rzeczywiście dieta bezglutenowa pomoże.
Ponadto rezygnacja z pszenicy, żyta, jęczmienia i owsa stwarza potrzebę szukania alternatyw, a więc i bardziej urozmaiconego doboru produktów, więcej produktów roślinnych, itp. Poprawia to poniekąd nasz sposób żywienia, a tym samym działa prozdrowotnie [3,6].
Odwrotna sytuacja ma miejsce, gdy idziemy na łatwiznę. Gotowe produkty bezglutenowe często mają większą zawartość cukrów prostych, barwników czy tłuszczów nasyconych, aby zrekompensować mizerny smak. To zdecydowanie nie wyjdzie nam na dobre [6].
Nietolerancja laktozy również może towarzyszyć chorobie tarczycy, ale nie jest rzecz jasna regułą. Tylko w takim wypadku jej eliminacja ma sens. Skąd zatem takie zalecenia?
Badania też trzeba umieć interpretować, a w jednym z nich wykazano, że ograniczenie podaży tego dwucukru w diecie poprawia wyniki badań tarczycy. Tyle tylko, że badane osoby miały wspomnianą nietolerancję.
Zabójcze warzywa
Warzywa kapustne i soja są źródłem związków o działaniu wolotwórczym, goitrogenów. Mają zdolność do wiązania jodu i zmniejszania jego dostępności dla przemian gruczole tarczycowym. Jest to fakt, ale nie taki groźny, na jaki wygląda [5].
Przede wszystkim na szkodliwe działanie goitrogenów narażone są osoby z niedoborem jodu. Zakładając najgorszy scenariusz, czyli brak tego pierwiastka w diecie, zostaje jeszcze druga linia obrony – obróbka termiczna. Gotowanie bez przykrycia pozwala pozbyć się większości z nich [6].
Niekorzystne związki znajdziemy też w orzeszkach ziemnych. Tutaj z pomocą przychodzi ich moczenie [6].
Lektyny z kolei to substancje prozapalne, występujące w psiankowatych (pomidory, ziemniaki), zbożach czy orzechach. Tutaj gotowanie również pozbywa się problemu, ponadto musielibyśmy zjeść ogromne ilości tych produktów, aby doszło do jakichkolwiek niekorzystnych procesów [6].
Soja w diecie może zmniejszać wchłanianie lewotyroksyny, Wystarczy jednak odczekać minimum 4 godziny do i od podaży leku, aby nie stanowiło to dla nas żadnego problemu [2].
Pamiętaj!
Nie należy rezygnować z podaży wymienionych produktów, gdyż są źródłem wielu cennych witamin i minerałów, a jak widać doniesienia o ich szkodliwości są mocno przesadzone.
Witamina D
Nareszcie zalecenie, które może działać! Obecnie działanie witaminy D sprowadza się nie tylko do kości, ale całego organizmu, w tym tarczycy.
Zauważono bowiem, że osoby cierpiące na Hashimoto mają obniżone stężenie tej witaminy, a zmniejsza się ono jeszcze bardziej wraz z progresją choroby.
Biorąc pod uwagę ten fakt, a także bezpieczeństwo stosowania dawek do 2000 IU i powszechne niedobory, warto włączyć suplementację w proces leczenie [5,7].
Jak zatem powinna wyglądać dieta?
Dieta w chorobie Hashimoto powinna być dietą zdrową, zgodną z obowiązującymi zaleceniami. Nieuzasadniona eliminacja jakichkolwiek produktów jest niewskazana i nie przyniesie korzyści zdrowotnych.
Należy zadbać o prawidłową podaż węglowodanów, białek i tłuszczów. Wybierajmy węglowodany złożone, zamiast słodyczy i gotowych wyrobów. Zadbajmy także o odpowiednią podaż błonnika. Uwzględnijmy w diecie białko roślinne oraz zwierzęce – składnik ten dostarcza substratów do produkcji hormonów tarczycy, ogranicza też wypadanie włosów [1,5].
Źródłem tłuszczów powinny być oleje roślinne, tłuste ryby, orzechy, nasiona i pestki. Wiele z nich dostarcza dodatkowo cennych kwasów omega-3, które stymulują rozwój korzystnych bakterii w jelitach, a te z kolei wspierają funkcjonowanie układu odpornościowego. Zarówno kwasy tłuszczowe omega-3, jak i odpowiedni stan mikrobiomu, mogą przyczyniać się do obniżenia stanu zapalnego [1,5,8].
Pamiętaj!
Zdrowa dieta przyniesie nie tylko ulgę w Hashimoto, ale zmniejszy również ryzyko wystąpienia innych chorób.
Jak schudnąć w Hashimoto?
Niedoczynność tarczycy może oznaczać problemy z nadmierną masą ciała. Z pomocą przychodzi rzecz jasna restrykcja kaloryczna, musi ona jednak być przeprowadzona z głową. Istnieją bowiem doniesienia, że nadmierny deficyt kaloryczny może zmniejszyć tempo metabolizmu i zwiększyć stężenie TSH [5].
Czytaj też: Tabletki na odchudzanie – Ranking najlepszych >>
Bezpieczny wydaje się deficyt rzędu 500 kcal, a lepiej mówiąc taki, który pozwoli na utratę 0,5-1 kg masy ciała na tydzień. Pomocne będą także regularne posiłki w ilości 4-5, co zapobiegnie zwolnieniu tempa przemiany materii. Zwiększenie podaży białka (w granicach normy i rozsądku) podwyższy podstawową przemianę materii. Dodatkowo ważny będzie wysiłek fizyczny [5,9].
Podsumowanie
Zalecenia dla osób z limfocytarnym zapaleniem tarczycy pełne są mitów i sprzeczności, a przecież całość sprowadza się do należytej świadomości i zdrowej diety.
Ogół restrykcji, które krążą wśród dietetyków i samych zainteresowanych powoduje, że chorym można by pic tylko wodę, gdyby rzeczywiście wszystkich przestrzegać.
Nie dajmy zatem wkręcić się w świat legend, ale przede wszystkim obserwujmy własny organizm i jego reakcje. Niepokojące zmiany zgłaszajmy lekarzom i sprawdzonym dietetykom, zamiast modyfikować styl życia na własną rękę.
Choroba Hashimoto sama z siebie nie wymaga niemal żadnych specyficznych zmian w diecie i winny być one podyktowane jedynie schorzeniami towarzyszącymi.
Bibliografia
- Lachowicz, K., Stachoń, M., Pałkowska-Goździk, E., & Lange, E. (2019). Fizjologiczne aspekty postępowania dietetycznego w chorobie Hashimoto. Kosmos, 68(2), 201-214.
- https://okiemdietetyka.pl/dieta-w-chorobie-hashimoto-tylko-fakty/
- Liontiris, M. I., & Mazokopakis, E. E. (2017). A concise review of Hashimoto thyroiditis (HT) and the importance of iodine, selenium, vitamin D and gluten on the autoimmunity and dietary management of HT patients. Points that need more investigation. Hell J Nucl Med, 20(1), 51-56. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28315909
- van Zuuren, E. J., Albusta, A. Y., Fedorowicz, Z., Carter, B., & Pijl, H. (2014). Selenium supplementation for Hashimoto’s thyroiditis: summary of a Cochrane Systematic Review. European thyroid journal, 3(1), 25-31.
- Ratajczak, A., Moszak, M., & Grzymisławski, M. (2017). Zalecenia żywieniowe w niedoczynności tarczycy i chorobie Hashimoto. Pielęgniarstwo i Zdrowie Publiczne, 7(4), 305-311.
- https://health.clevelandclinic.org/hashimotos-thyroiditis-thyroid-disease-condition/
- Kivity, S., Agmon-Levin, N., Zisappl, M., Shapira, Y., Nagy, E. V., Dankó, K., … & Shoenfeld, Y. (2011). Vitamin D and autoimmune thyroid diseases. Cellular & molecular immunology, 8(3), 243.
- Barin, J. G., Tobias, L. D., & Peterson, D. A. (2015). The microbiome and autoimmune disease: report from a Noel R. Rose Colloquium. Clinical Immunology, 159(2), 183-188. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1521661615001710
- Janczy, A., & Małgorzewicz, S. (2015). Skuteczność diety redukcyjnej u pacjentek z chorobą Hashimoto. In Forum Zaburzeń Metabolicznych (Vol. 6, No. 3, pp. 112-117). https://journals.viamedica.pl/forum_zaburzen_metabolicznych/article/download/44024/30311
Dodaj komentarz