Czym jest dysbioza jelitowa? Jakie są objawy dysbiozy i jak przebiega diagnostyka?

Mikrobiota jelitowa to złożony i dynamiczny zespół mikroorganizmów, obejmujący głównie bakterie, ale także grzyby i wirusy, który stale zasiedla przewód pokarmowy człowieka. Jej łączna masa u dorosłego człowieka sięga 1–1,5 kg, a wysoka różnorodność genetyczna tych organizmów ma pozytywny wpływ na funkcjonowanie układu pokarmowego. Gdy zmieniają się proporcje między korzystnymi a potencjalnie szkodliwymi szczepami, równowaga mikrobioty zostaje zaburzona – stan ten nazywamy dysbiozą jelitową. Zjawisko to coraz częściej wiąże się z chorobami przewlekłymi wykraczającymi daleko poza przewód pokarmowy. Sprawdź, jakie daje objawy i jak wygląda diagnostyka dysbiozy jelit.

test

Z tego artykułu dowiesz się, że:

· Dysbioza jelitowa to zaburzenie równowagi mikrobioty jelitowej z wieloma możliwymi przyczynami.

· Dysbioza daje objawy jelitowe i ogólnoustrojowe – od wzdęć i biegunek po zmęczenie i problemy skórne.

· Nawracająca kandydoza może być sygnałem zaburzeń mikrobioty.

· Diagnostyka dysbiozy obejmuje zarówno badania bezpośrednie kału, jak i pośredni test dysbiozy wykonywany z próbki moczu.

Czym jest dysbioza jelitowa i co ją powoduje?

Zdrowa mikrobiota charakteryzuje się wysoką różnorodnością. Dominują w niej bakterie z gromad Bacteroidetes i Firmicutes, które łącznie stanowią ok. 90% mikroorganizmów jelitowych. W prawidłowo funkcjonującym przewodzie pokarmowym drobnoustroje chronią błonę śluzową, modulują odpowiedź immunologiczną i uczestniczą w metabolizmie składników odżywczych. Dysbioza jelitowa to stan, w którym ta równowaga zostaje naruszona – maleje różnorodność gatunkowa, a szczepy pożyteczne ustępują miejsca tym potencjalnie szkodliwym.

Do najczęstszych przyczyn dysbiozy należą:

· antybiotykoterapia, która niszczy zarówno szkodliwe, jak i korzystne bakterie,

· dieta bogata w żywność wysoko przetworzoną i uboga w błonnik,

· używki takie jak alkohol czy papierosy,

· przewlekły stres,

· zakażenia przewodu pokarmowego,

· długotrwałe leczenie onkologiczne.

Zaburzenia mikrobioty można wykryć między innymi badaniem organix gastro dostępnym np. w ALAB laboratoria. Jest to pośrednia metoda oceny stanu jelit, polegająca na analizie metabolitów drobnoustrojów wydalanych z próbki moczu.

Jakie są objawy dysbiozy jelitowej?

Dysbioza daje objawy zarówno jelitowe, jak i ogólnoustrojowe. Najczęstsze to:

· wzdęcia, gazy, bóle i skurcze brzucha,

· nieregularne wypróżnienia – biegunki lub zaparcia,

· nietolerancje pokarmowe,

· nawracające kandydozy,

· przewlekłe zmęczenie i problemy skórne.

Zaburzenia składu mikrobioty niekiedy mają też związek z insulinoopornością, otyłością, depresją i stanami lękowymi. Warto wiedzieć, że dysbioza jelitowa a SIBO (przerost bakteryjny jelita cienkiego) to dwa odrębne, choć powiązane stany – SIBO może być zarówno przyczyną, jak i następstwem dysbiozy.

Warto wiedzieć: Kandydoza to zakażenie wywołane przez grzyby z rodzaju Candida – najczęściej Candida albicans. Przy zaburzonej mikrobiocie populacja tych grzybów nadmiernie się rozrasta, prowadząc do nawracających infekcji jamy ustnej, pochwy lub skóry. Nawracające kandydozy bez uchwytnej przyczyny należy traktować jako sygnał do diagnostyki w kierunku dysbiozy.

Jak przebiega diagnostyka dysbiozy?

Bezpośrednia ocena składu mikrobioty wymaga badania kału za pomocą analizy metagenomicznej (badania DNA drobnoustrojów) lub tradycyjnej hodowli. Dostępna jest też inna metoda w postaci pośredniego testu dysbiozy z próbki moczu. Polega on na analizie 12 kwasów organicznych w próbce moczu – metabolitów będących produktem działania drobnoustrojów jelitowych.

Badanie z próbki moczu może wykryć nadmierny rozrost grzybów (poprzez markery: D-arabinitol, kwas winny), zaburzenia metabolizmu tryptofanu (oznaczane za pomocą indykanu – związku powstającego w wyniku gnicia białek w jelitach) oraz niekorzystne produkty przemiany bakteryjnej (np. siarczan p-krezolu, będący toksycznym metabolitem flory bakteryjnej). Przed wykonaniem tego badania obowiązuje specjalne przygotowanie – lekarz lub laboratorium przekaże szczegółowe instrukcje.

Ważne! Badanie pośrednie ocenia metabolity drobnoustrojów, a nie ich bezpośrednią, fizyczną obecność w jelicie. Wynik zawsze wymaga interpretacji lekarza w kontekście objawów klinicznych.

Kiedy należy wykonać badanie w kierunku dysbiozy?

Diagnostykę dysbiozy jelitowej należy rozważyć przy przewlekłych dolegliwościach ze strony układu pokarmowego niewyjaśnionych innymi przyczynami, nawracających kandydozach, stanach po długotrwałej antybiotykoterapii oraz przy podejrzeniu SIBO. Badanie jest też częścią diagnostyki przy niektórych chorobach metabolicznych i autoimmunologicznych, gdzie zaburzenia mikrobioty mogą odgrywać istotną rolę.

Bibliografia

K. Pastusiak, Dysbioza jelitowa a insulinooporność, Forum Zaburzeń Metabolicznych, 2023, 14(1): 1–6

lek. M. Wiercińska, dr n. med. D. Wróż, Dysbioza jelitowa – zaburzenie składu i funkcji mikrobioty jelitowej, Medycyna Praktyczna dla Pacjentów, https://www.mp.pl/pacjent/objawy/353506,dysbioza-jelitowa-zaburzenie-skladu-i-funkcji-mikrobioty-jelitowej (dostęp: 09.06.2026)

https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/dysbioza-jelitowa/ (dostęp: 09.06.2026)